Publikacje

Zeszyty Naukowe MWSE w Tarnowie » 2011, Alejziak Bożena, nr 1(17), Prace z Zakresu Zarządzania, Rekreacja ruchowa » ,

BOŻENA ALEJZIAK: Fitness jako aktywna forma spędzania czasu wolnego tarnowskich kobiet

Pobierz artykuł w PDF

    STRESZCZENIE: Aktywność ruchowa kobiet jest ważnym elementem zdrowego stylu życia, dlatego postanowiono zdiagnozować ten problem w grupie kobiet mieszkających w Tarnowie, które jest miastem średniej wielkości w województwie małopolskim.
    Celem przeprowadzonych badań było ustalenie motywacji oraz profilu społeczno-demograficznego kobiet biorących udział w jednej z ciekawszych form rekreacji ruchowej, do której należy fitness. Ustalono popularność poszczególnych jego form oraz zidentyfikowano bariery, które w znacznym stopniu utrudniały uczestniczenie w zajęciach. Badania przeprowadzono w 2010 roku metodą sondażu diagnostycznego, w którym wykorzystano technikę ankietowania, gdzie narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety.
    W badaniach ustalono wiek respondentek, który – jak się okazało – był bardzo zróżnicowany: poniżej 20. do powyżej 50. roku życia. Uczestniczkami zajęć fitnessu były zwykle kobiety posiadające wykształcenie wyższe oraz średnie. Dominowały studentki oraz kobiety pracujące w oświacie lub wykonujące wolny zawód. Większość z nich to osoby dość zamożne. Głównym motywem uczestnictwa w zajęciach dla ponad połowy tarnowskich kobiet była poprawa sylwetki i wyglądu zewnętrznego oraz poprawa samopoczucia. Najpopularniejszą formą zajęć okazało się BPU, w której brało udział najwięcej respondentek. Na zajęcia kobiety przychodziły zwykle w towarzystwie koleżanek albo kogoś z rodziny. W uprawianiu rekreacji ruchowej tarnowskich kobiet pojawiały się liczne bariery utrudniające uczestnictwo w zajęciach fitnessu, przy czym zwykle miały one charakter zdrowotny, ekonomiczny lub związany z brakiem wolnego czasu. Badania wykazały z jednej strony duże zainteresowanie kobiet uczestnictwem w aktywności ruchowej, z drugiej pozwoliły ustalić bariery, które powyższą aktywność utrudniają.

    1. Wstęp

    Życie we współczesnym świecie, pomimo wielu udogodnień, wymaga szczególnej dbałości o zachowanie zdrowia, dlatego w obecnych czasach coraz częściej mówi się o edukacji zdrowotnej. Z badań przeprowadzonych w ostatnich latach wynika, że na tle wielu krajów europejskich, na przykład skandynawskich, polskie społeczeństwo nie wypada najlepiej (1; 2, s. 109 i n.). Ważnym elementem prozdrowotnego stylu życia jest uczestnictwo w regularnej aktywności ruchowej, które zdeterminowane jest przez różnorodne czynniki, takie jak: styl życia, środowisko wychowawcze, dochody, status społeczny, wykształcenie oraz wiele innych. Dodatkowo uczestnictwo w aktywności ruchowej zawsze łączy się z posiadaniem wolnego czasu, czyli takiego, który pozostaje do osobistej dyspozycji, po wypełnieniu wszystkich obowiązków zawodowych, rodzinnych, domowych, związanych z nauką, który można przeznaczyć na zajęcia dobrowolne, autoteliczne, realizując własne zainteresowania (3, s. 39).

    Coraz częściej korzyści płynące z aktywności ruchowej zaczynają doceniać kobiety. Propagowana współcześnie jako ideał urody szczupła i wysportowana sylwetka mobilizuje wiele z nich do podejmowania pracy nad sobą w tym zakresie. Różnorodność rekreacyjnych form ruchowych, w których mogą uczestniczyć kobiety, jest bardzo duża, a jedną z atrakcyjniejszych pozostaje fitness. Jest on rozumiany jako cielesny i duchowy dobrostan organizmu osiągnięty poprzez świadome i zdrowe odżywianie, zadowolenie z własnego wyglądu, czerpanie przyjemności i radości z ruchu, co przekłada się na satysfakcję z pracy zawodowej, dobre relacje z ludźmi oraz aktywną i pozytywną postawę wobec rzeczywistości (4, s. 34). Pojęcie „fitness” można rozumieć w zależności od płaszczyzny odniesienia. Jeśli punktem wyjścia do definiowania tego pojęcia będzie ujęcie mikro, wówczas traktowane jest jako cecha i atrybut ludzkiego ciała. Jeśli z kolei płaszczyzną odniesienia będzie ujęcie makro, mówimy wówczas o fitness jak o strategii czy stylu życia (5, s. 11).

    Fitness to różnorodne rodzaje zorganizowanych zajęć ruchowych posiadających ściśle określone cele oraz swoiste podstawy metodyczne, realizowane najczęściej w formie lekcji grupowych z wykorzystaniem odpowiednio dobranej muzyki oraz przyborów i przyrządów. Charakteryzuje się pozasportowym charakterem, wszechstronnością (możliwość dopasowania typu parametrów ćwiczeń do indywidualnych potrzeb każdego uczestnika, niezależnie od wieku, aktualnego stanu zdrowia czy sprawności ruchowej), społecznym charakterem (sprzyja kontaktom towarzyskim), relatywnie niską ceną, powszechną dostępnością (uczestnik nie jest zobowiązany do posiadania jakiegokolwiek indywidualnego sprzętu potrzebnego do wykonywania ćwiczeń), uniwersalnością (może być uprawiany praktycznie przez całe życie i tym zasadniczo różni się od innych form rekreacyjnych bądź sportowych (3, s. 92).

    Jak uważa Dorota Opoka, fitness jako sposób na życie zapewnia elastyczność fizyczną, emocjonalną i umysłową; dzięki fitnessowi można poczuć niezależność, osiągnąć wysoką jakość życia, wyzwala on swobodę i naturalność, jest sposobem na generowanie energii przez ciało człowieka, kształtuje i dodaje sił do podejmowania codziennych działań, jest środkiem na opóźnienie procesów starzenia się, zapewnia optymalne funkcjonowanie narządów i układów organizmu człowieka. Prawidłowo funkcjonujące ciało staje się źródłem radości istnienia oraz pomaga wykonywać czynności dnia codziennego bez większego wysiłku. Ponadto uczestnictwo w zajęciach fitnessu posiada wiele wartości (6, s. 23–27):

    • edukacyjne (odkrywanie fizycznych, umysłowych i emocjonalnych możliwości człowieka);
    • wychowawcze (dostrzeganie wartości ciała drugiego człowieka, utrzymywanie i kształtowanie więzi międzyludzkich, budowanie pomostów łączących pokolenia);
    • terapeutyczne (zmniejszanie objawów oraz eliminowanie zaburzeń metabolicznych, stanów lękowych, zespołów chronicznego zmęczenia, jest panaceum na wiele schorzeń charakterystycznych dla współczesnej cywilizacji);
    • prewencyjne (zachowanie równowagi oraz zmniejszanie możliwości powstawania chorób cywilizacyjnych);
    • hedonistyczne (źródło osiągania radości, poczucia osobistego szczęścia i zadowolenia).

    Fitness jest dobrą formą aktywności ruchowej na każdym etapie życia człowieka, szczególnie dlatego, że każdy może wybrać dla siebie ćwiczenia, w zależności od wieku, zdrowia i kondycji fizycznej. Jego wiodącym celem jest zapewnienie harmonijnego funkcjonowania ciała człowieka, będącego źródłem jakości życia. Zarówno dla osób młodych, jak też starszych jest metodą na poznawanie swoich możliwości bez narażania się na niekorzystne efekty uboczne. Prawidłowo prowadzony, systematyczny trening obejmuje swoim zakresem wszystkie sfery osobowości ćwiczącego. Uczestnicząc w fitnessie, potencjalny ćwiczący osiąga wiele korzyści. Może wyrównywać brak ruchu, neutralizować stresy i przeciążenia psychiczne, regenerować siły fizyczne i psychiczne, kształtować ciało, osobowość, relacje społeczne, czyli regulować normalną aktywność dnia codziennego (7, s. 11–20).

    2. Metodologia badań

    Biorąc pod uwagę korzyści, jakie wynikają z podejmowania różnych form aktywności ruchowej szczególnie przez kobiety, postanowiono zdiagnozować ten problem w mieście średniej wielkości, jakim jest Tarnów[1]. Powszechnie bowiem wiadomo, że większą dbałość o własne zdrowie zwykle prezentują mieszkańcy dużych miast, co wynika z wyższej ich świadomości w tym zakresie, jak również z bardziej rozbudowanej infrastruktury. Tarnów jest drugim co do wielkości miastem w Małopolsce, liczącym obecnie około 115 000 mieszkańców. Na terenie miasta działa kilka klubów fitnessu. Są to: Studio Fitness Dynamicca, Ego Fitness dla Kobiet (najstarsze, działające od 1985 roku), Studio Fitness Tarnów (Tarnowskie TKKF), Fitness Klub FORMA, Q10 fitness & gym, Relax Fitness Club.

    Celem przeprowadzonych badań było ustalenie motywacji oraz profilu społeczno-demograficznego kobiet uczestniczących w jednej z ciekawszych form rekreacji ruchowej, do której niewątpliwie należy fitness. Ponadto ustalono popularność poszczególnych jego form oraz zidentyfikowano bariery, które w znacznym stopniu utrudniają tarnowskim kobietom uczestniczenie w zajęciach tego typu[2].
    Aby przebadać powyższe zagadnienia, problem główny sformułowano następująco: Jaką rolę odgrywają zajęcia fitnessu w grupie tarnowskich kobiet?
    Powyższe zagadnienie można określić poprzez następujące pytania szczegółowe:

    1. Jaki jest społeczno-demograficzny profil kobiet uczęszczających na zajęcia fitnessu?
    2. Jakimi motywami kierują się tarnowianki, uczęszczając na zajęcia fitnessu?
    3. Jakie są najczęściej podejmowane formy fitnessu przez kobiety w Tarnowie?
    4. Jakie są główne bariery, które utrudniają udział tarnowskich kobiet w zajęciach fitnessu?

    Ustalono, że w niniejszych badaniach zmienną zależną będzie uczestnictwo tarnowskich kobiet w zajęciach fitnessu oraz formy, w jakich biorą udział kobiety, zmienną niezależną stanowić będą uwarunkowania zewnętrzne, natomiast zmiennymi pośredniczącymi będą uwarunkowania wewnętrzne. Wskaźniki wynikające z uwarunkowań zewnętrznych to: wiek, wykształcenie, zawód, sektor gospodarki, w którym pracowały kobiety, dochody, stan zdrowia, towarzystwo uczestniczek zajęć, natomiast te, które wynikały z uwarunkowań wewnętrznych to motywy uczestnictwa. Z kolei bariery, które utrudniają uczestnictwo w zajęciach, wynikają zarówno z uwarunkowań zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Dotyczą one indywidualnych preferencji, wartości, potrzeb oraz stanu zdrowia. W wielu przypadkach są one niezależne od pragnień i potrzeb człowieka.

    Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego, w którym wykorzystano technikę ankietowania, a narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety wypełniany w formie elektronicznej lub tradycyjnej po zakończonych zajęciach. Młode kobiety preferowały elektroniczny kwestionariusz ankiety ze względu na wygodę oraz brak czasu, starsze kobiety wybierały raczej tradycyjny, co wynikało często z nieumiejętności obsługi komputera.

    3. Wyniki badań

    Badania przeprowadzono w 2010 roku w położonym w centrum miasta Fitness Klub FORMA. Należy on do jednego z największych tego typu ośrodków, organizuje różnorodne zajęcia ruchowe, które są prowadzone przez profesjonalnych instruktorów. Proponowane ćwiczenia mają zróżnicowane poziomy intensywności, obciążenia oraz formy.

    3.1. Uwarunkowania społeczno-demograficzne uczestnictwa kobiet w fitnessie

    W badaniu wzięło udział 100 kobiet uczęszczających na zajęcia fitnessu. Wiek respondentek był bardzo zróżnicowany i mieścił się w przedziale wiekowym: poniżej 20. do powyżej 50. roku życia. Najwięcej osób uczęszczających na zajęcia fitnessu, bo ponad połowa (51%), to kobiety młode, w przedziale wiekowym pomiędzy 20.–30 rokiem życia. Mniejszą liczebnie grupę stanowiły kobiety starsze. Tak więc w przedziale wiekowym pomiędzy 41.–50. rokiem życia w zajęciach fitnessu uczestniczyło 17% kobiet oraz 16% w przedziale wiekowym pomiędzy 31. a 40. rokiem życia. Zdecydowaną mniejszość stanowiły kobiety w skrajnych przedziałach wiekowych. Kobiety bardzo młode, do 20. roku życia, stanowiły grupę 5% respondentek, a 11% to osoby starsze, powyżej 50. roku życia. Analizując wyniki badań w kontekście różnych etapów życia, można zauważyć, że najbardziej aktywne były kobiety, których wiek mieścił się w granicach 21–30 lat. Szukając wyjaśnienia takiej sytuacji, można sądzić, że powyższa grupa wiekowa charakteryzuje się dość dużą sprawnością fizyczną, niezbyt dużym obciążeniem codziennymi obowiązkami, posiada znaczną świadomość własnego wyglądu zewnętrznego, własnych potrzeb, celów życiowych i aspiracji. Jednocześnie znaczna część jest niezależna finansowo i w swobodny sposób może rozporządzać swoimi funduszami (dotyczy to również sposobu spędzania wolnego czasu). Warto zauważyć, że jest to równocześnie etap poszukiwania partnera życiowego, poszukiwania miejsca na rynku pracy, stąd też przekonanie, kreowane zresztą w mediach, że atrakcyjny wygląd zewnętrzny jest ważnym atrybutem ułatwiającym sukces osobisty i zawodowy. W młodych kobietach coraz częściej rodzi się zatem potrzeba dbania o własny wygląd. Z kolei mniejszy udział starszych kobiet w zajęciach fitnessu, jak się wydaje, wynika z panujących stereotypów społecznych, tradycyjnego wychowania, a także funkcjonowania przez długi okres w naszym kraju mitu matki Polki, pielęgnującej tradycje rodzinne, mającej na uwadze w pierwszej kolejności dobro i potrzeby rodziny, a na końcu dobro własne. Kobiety te poświęcały się, wyrzekały się swych potrzeb oraz ambicji, na których realizację zresztą i tak brakowało im sił i czasu. Małe zaangażowanie w aktywność ruchową polskich kobiet potwierdzają badania Barbary Woynarowskiej i Anny Wojciechowskiej (8, s. 23), z których wynika, że tylko 6% Polek preferowało wówczas aktywne formy rekreacji (np.: pływanie, biegi, jazda na rowerze). Beata Maj zauważa, że „pomimo zachodzących przemian w świadomości, w dużej części społeczeństwa wciąż pokutuje przekonanie, że dorosłej kobiecie, od dzieciństwa przygotowywanej do pełnienia ról żony i matki, nie bardzo wypada zajmować się np. uprawianiem sportu. Zjawisko zróżnicowanego przyzwolenia społecznego odnośnie do uczestnictwa kobiet i mężczyzn w sportowych formach zajęć uznać należy – z punktu widzenia psychologii rozwojowej – za wysoce niekorzystne. Bowiem to właśnie wpływ matki na kształtowanie u dzieci zainteresowań oraz nawyków wypoczynkowych postrzega się zwykle jako bardziej znaczący” (9, s. 29 i n.). Tak więc aktywny sposób spędzania wolnego czasu ma wymiar nie tylko osobisty, indywidualny, ale znacznie szerszy, społeczny. Styl wychowania kobiet, które w chwili obecnej mają 40–50 lat, był daleki od współczesnego nurtu kształtowania świadomości społecznej, znanego obecnie pod nazwą „wellness” (dobrostan). Polega on na wykorzystaniu w pełni własnych możliwości, dążeniu do optymalnego stanu funkcjonowania we współczesnym życiu, odczuwaniu życiowej satysfakcji, dążeniu do samodzielności w osiąganiu własnych celów, unikaniu zagrożeń, które pogarszają stan zdrowia. Dodatkowo jeszcze, historycznie rzecz ujmując, „ideał” ciała kobiety znacznie odbiegał od tego, co współcześnie kreują media, i może również dlatego starsza wiekowo grupa kobiet stanowi mniejszość (10, s. 20–24). Warto także zauważyć, że kobiety w tym wieku są najbardziej obciążone – poza obowiązkami zawodowymi – obowiązkami rodzinnymi, tak więc ilość wolnego czasu zmniejsza się dość znacznie. Jeśli brakuje wcześniej wypracowanych nawyków, kobiety zwykle – w pierwszej kolejności – rezygnują z zajęć ważnych dla nich samych, w których uczestniczą dla własnej przyjemności i satysfakcji, na korzyść czasu poświęconego rodzinie.

    Kolejną determinantą warunkującą uczestnictwo w zajęciach fitnessu jest wykształcenie. Jak zauważa Barbara Marciszewska, „wybór usług rekreacyjno-sportowych, jako formy spędzania czasu wolnego przez osoby z wykształceniem wyższym i średnim, jest prawdopodobnie wynikiem bardziej świadomej selekcji aktywności podejmowanej w czasie wolnym z uwzględnieniem potencjalnych korzyści dla zdrowia psychicznego i fizycznego” (11, s. 150). Trzeba więc zaznaczyć, że udział w zajęciach ruchowych rośnie wraz z poziomem wykształcenia. Bez wątpienia w wielu przypadkach rzeczywiste powody uchylania się kobiet od udziału w zajęciach fizycznych tkwią w stereotypach, głęboko zakorzenionych w świadomości jednostek. Źródła istniejącego stanu należy szukać w uprzedzeniach, tradycjach i nawykach odnoszących się do wykorzystania czasu wolnego w sposób bierny (11, s. 122). Badania przeprowadzone w Tarnowie potwierdzają powyższe założenie. Wynika z nich, że większość (57%) uczestniczek zajęć fitnessu posiada wyższe wykształcenie, natomiast grupa kobiet posiadająca wykształcenie średnie jest znacznie mniejsza (39%). Osoby z jeszcze niższym wykształceniem, na przykład podstawowym, na zajęciach fitnessu należą do wyjątków (5%). Można więc zauważyć, że wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia rośnie świadomość na temat konieczności uczestniczenia w rekreacji ruchowej. Kobiety wykształcone podejmują aktywność ruchową częściej, jednocześnie w sposób bardziej świadomy i odpowiedzialny dbają o własne zdrowie.

    Styl życia człowieka często zależy od charakteru pracy zawodowej czy stanowiska, na którym pracuje. Wybór zawodu to jedna z najważniejszych decyzji życiowych. Ze względu na młody wiek wielu respondentek okazało się, że w badanej grupie dominowały kobiety, które były studentkami i jeszcze nie pracowały (29%), dysponowały zatem dużą ilością wolnego czasu. Co piąta uczestniczka zajęć fitnessu pracowała w oświacie (21%) albo wykonywała wolny zawód (15%), dlatego grupa ta mogła w pewnym stopniu regulować swój czas pracy i czas wolny. Wśród kobiet wykonujących wolne zawody 8% było lekarkami, 3% pracowało na stanowisku architekta, 2% było farmaceutkami, kolejne 2% wykonywało zawód adwokata. Co ciekawe, uczestniczkami zajęć fitnessu były również kobiety pracujące fizycznie (7%), ale nie stanowiły one zbyt licznej grupy. Chodziły na fitness, ponieważ chciały, aby wysiłek – w przeciwieństwie do tego, co robiły w pracy – łączył się z przyjemnością, muzyką, odprężeniem. Nie zawsze więc sprawdza się koncepcja, że zajęcia w czasie wolnym są przeciwstawne do zajęć wykonywanych w czasie pracy, bowiem niektóre kobiety pracujące fizycznie również chętnie korzystały z fitnessu, ponieważ ta forma ruchu sprawiała im przyjemność. Podobnie niskie wskaźniki procentowe (7%) uzyskały kobiety zatrudnione na stanowisku pracownika szeregowego/umysłowego. Zastanawiający jest fakt, że niewiele kobiet uczęszczających na zajęcia fitnessu pracowało na bardzo wysokich stanowiskach, na przykład dyrektora/prezesa (6%) albo kierownika/menedżera (3%). Wysoki poziom ich wykształcenia, status społeczny i finansowy wskazywałby raczej, że powinny one stanowić dużą grupę kobiet uczestniczących w zajęciach rekreacji ruchowej. Próbując wyjaśnić powyższą sytuację, można się domyślać, że wynika to z braku czasu, nadmiaru obowiązków, odpowiedzialności za powierzone zadania, a być może także braku silnej woli, czy braku wypracowanych nawyków, które uniemożliwiają dość skutecznie korzystanie z ukierunkowanego, wartościowego ruchu. Podobnie małą liczebnie grupą uczęszczającą na zajęcia fitnessu były osoby bezrobotne (5%), emerytki/rencistki (4%), czy gospodynie domowe (3%), które w porównaniu do kobiet czynnych zawodowo z jednej strony dysponowały dużą ilością wolnego czasu, ale z drugiej znacznie mniejszymi zasobami finansowymi. Próbując ustalić profil uczestniczek zajęć fitnessu, można zauważyć, że są to kobiety raczej młode, studiujące albo pracujące, najczęściej zatrudnione w oświacie lub wykonujące wolne zawody. Wynika stąd, że są to kobiety dysponujące pewną ilością wolnego czasu lub mogące ten czas samodzielnie regulować. Znacznie rzadziej były to kobiety na stanowiskach dyrektorskich, kierowniczych czy menedżerskich, ponieważ te grupy zawodowe, pomimo iż mają większą samodzielność i niezależność zawodową, nie dysponują zbyt dużą ilością wolnego czasu.

    Próbując ustalić sektor gospodarki, w którym najczęściej pracowały uczestniczki zajęć fitnessu, okazało się, że najwięcej kobiet (41%) było zatrudnionych w branży, którą skategoryzowano w kwestionariuszu jako „inna”. Do grupy tej należały studentki (29%) kierunków takich, jak: wychowanie fizyczne (12%), turystyka (9%), pedagogika (2%), filologia (2%), zarządzanie (2%), ekonomia (2%). Zaklasyfikowano tutaj także kobiety bezrobotne (8%), emerytki i rencistki (3%). Dużą grupę stanowiły kobiety należące do branży „szkolnictwo” i jest to – jak wynika z badań – więcej niż co piąta (22%) uczestniczka zajęć fitnessu. Są to kobiety związane ze szkołą bądź uczelnią, których w Tarnowie funkcjonuje kilka. Praca w szkolnictwie charakteryzuje się wysokim poziomem stresu, nieustannym doszkalaniem, dokształcaniem oraz działalnością koncepcyjną, która zwykle oznacza wielogodzinne przesiadywaniem przed komputerem. Tak więc zajęcia fitnessu są dla tej grupy zawodowej świetną okazją do ruchu, odprężenia, walki ze stresem i często nadmiarem emocji. Ponieważ powyższa grupa zawodowa zajmuje się wychowaniem młodych ludzi, powinna posiadać – i jak wynika z badań posiada – wysoką świadomość roli aktywności ruchowej w promowaniu zdrowego stylu życia. Udział nauczyciela w zajęciach fitnessu z pewnością wpływa na jego większą atrakcyjność w oczach młodzieży, a ponadto stanowi wzór do naśladowania.

    Na zajęcia fitnessu uczęszczały także kobiety zajmujące się działalnością gospodarczą, była to więcej niż co dziesiąta (12%) respondentka. Kobiety te prowadziły własny sklep (2%), biuro rachunkowe (2%), biuro architektoniczne (2%), kancelarię adwokacką (1%), agencję reklamową (1%), biuro turystyczne (1%). Kobiety sukcesu prowadzące własną firmę zwykle stać finansowo na regularne uczestnictwo w zajęciach fitnessu. Ograniczeniem może być tylko czas wolny lub zdrowie. Bardzo podobną liczebnie grupą były kobiety zatrudnione w usługach i handlu (11%) oraz w służbie zdrowia (11%). Z kolei kobiety pracujące w urzędach i na innych państwowych posadach stanowiły znikomy (3%) odsetek w całej badanej próbie. Dotyczyło to również branży turystycznej (1%).

    Dochody to kolejny czynnik determinujący uczestnictwo w zajęciach fitnessu. W ostatnich latach w Polsce można zauważyć poprawę poziomu życia społeczeństwa, a to przyczynia się w dużej mierze do realizowania prozdrowotnego stylu życia. Zauważalny jest również wzrost dochodów współczesnej polskiej kobiety, który uwidacznia się w jej niezależności finansowej oraz większej świadomości własnych potrzeb. Przekłada się to w dużej mierze na decyzje dotyczące dbałości o własne zdrowie i udział w rekreacji ruchowej. Coraz więcej kobiet przeznacza znaczną część swoich dochodów na poprawę zdrowia, wyglądu, sprawności fizycznej. Potwierdzają to również badania przeprowadzone wśród tarnowskich kobiet, z których wynika, że większość uczestniczek zajęć fitnessu (65%) to osoby o stosunkowo wysokich dochodach. Znaczna ich część (38%) osiągnęła w rodzinie dochód na osobę powyżej 1000 zł miesięcznie, co trzecia (27%) od 800 do 1000 zł. Warto jednak zauważyć, że w zajęciach uczestniczyły także kobiety finansowo mniej zasobne. Jak wynika z badań, nie była to mała grupa osób, gdyż fakt ten dotyczył prawie co czwartej respondentki (26%), której dochód na członka rodziny wynosił 500–800 zł, natomiast u prawie co dziesiątej (9%) był jeszcze niższy i wynosił w rodzinie 300–500 zł na osobę. Wynika stąd, że niskie dochody nie zawsze stanowią barierę uczestnictwa w zajęciach rekreacji ruchowej, gdyż tworzą ją również złe przyzwyczajenia, brak nawyków i świadomości w tym zakresie.

    3.2. Zdrowie i styl życia

    Rekreacja ruchowa w dużym stopniu stanowi antidotum wobec niekorzystnych czynników cywilizacyjnych, takich jak hipokinezja, niewłaściwe odżywianie czy stres. Zdrowie to inaczej zachowanie biologicznej równowagi, a tym samym zmniejszenie możliwości powstawania nowych dolegliwości, często doprowadzających do rozwoju chorób cywilizacyjnych. Uczestnictwo w zajęciach fitnessu wymaga posiadania pewnej sprawności fizycznej, dlatego poproszono respondentki o ocenę ich własnego stanu zdrowia. Z ich opinii wynika, że przeważająca większość badanych kobiet oceniła swój stan zdrowia jako dobry (52%) oraz bardzo dobry (32%). Co dziesiąta (12%) uczestniczka zajęć fitnessu uważała, że jej stan zdrowia jest na średnim poziomie, a tylko 2% respondentek uważało, że jest on zły lub bardzo zły. Wiadomo, że stan zdrowia ma istotny związek z zajęciami fitnessu, tak więc kobiety cierpiące na poważniejsze schorzenia nie decydują się zwykle na powyższą formę rekreacji ruchowej. Również tarnowskie kobiety uczęszczające na zajęcia fitnessu w zdecydowanej większości mogą pochwalić się wysokim poziomem zdrowia, a być może swój udział ma w tym uczestnictwo w zajęciach rekreacji ruchowej.

    Istotny związek ze zdrowiem ma styl życia, który w literaturze przedmiotu jest kategorią pojęciową różnie określaną i interpretowaną. Według Barbary Woynarowskiej jest to „zespół postaw, zachowań i ogólna filozofia życia jednostki lub grupy. Zależy od środowiska, norm społecznych i kulturowych, w których żyje człowiek, od społeczności, do której należy (lub z którą się identyfikuje), a także od osobistych przekonań, systemów wartości, postaw, ogólnej ekonomii, polityki i organizacji struktur społeczeństwa” (10, s. 50–51). Oprócz szeroko rozumianego środowiska elementem współtworzącym styl życia są zachowania zdrowotne człowieka. Można je podzielić na sprzyjające zdrowiu (aktywność fizyczna, odpowiednie odżywianie) oraz ryzykowne dla zdrowia (palenie tytoniu, picie alkoholu, używanie narkotyków). Styl życia ma nieoceniony wpływ na stan zdrowia, a aktywność ruchowa należy do jednych z najważniejszych czynników wpływających na zdrowie, samopoczucie i jakość życia człowieka.

    Przeprowadzone badania wykazały, że większość (59%) uczestniczek zajęć fitnessu oceniło swój styl życia jako średnio zdrowy, natomiast zdrowy styl życia zadeklarowała więcej niż co trzecia (34%) kobieta. Zdecydowana mniejszość (7%) przyznała się, że prowadzi niezdrowy tryb życia. Kluczowym składnikiem zdrowego stylu życia jest aktywność fizyczna, sądzić więc można, że dość duża grupa ankietowanych kobiet poprzez uczestnictwo w zajęciach fitnessu stara się prowadzić zdrowy styl życia. Odwołując się do wyników badań wielu autorów, należy podkreślić, że aktywność ruchowa kobiet to proces, który powinien trwać całe życie, by utrzymać lub poprawić stan zdrowia oraz zahamować procesy inwolucyjne. Na przykład z badań Józefa Drabika wynika, że większość (64%) przebadanych przez niego kobiet oceniła swój styl życia jako zdrowy, co trzecia (30%) – jako średnio zdrowy, a tylko 7% respondentek oceniło go jako zły (12, s. 257). Na podstawie tych danych można stwierdzić, że grupa tarnowskich kobiet prowadząca zdrowy styl życia jest o prawie 30% mniejsza, niż wynika to z badań J. Drabika, ale równocześnie o tyle samo więcej (29%) osób zadeklarowało, iż prowadzi średnio zdrowy tryb życia. Kobiety, które przyznały się do niezdrowego trybu życia w obu badaniach, prezentują identyczne wskaźniki procentowe.

    Nadmierne spożycie alkoholu czy kawy, palenie papierosów oraz zażywanie narkotyków, a także hipokinezja czy bezkrytyczne przyjmowanie leków uspokajających lub pobudzających to czynniki degradujące zdrowie człowieka, doprowadzające do wielu schorzeń określanych mianem „chorób cywilizacyjnych”. Warto też zauważyć, że tempo życia oraz pełnienie wielu ról społecznych i obowiązków pociągają za sobą ciągły pośpiech, napięcie i stres, które wywierają negatywny wpływ na zdrowie kobiet. Sądzić można, że do zmiany stylu życia mogą przyczynić się akcje edukacyjne, czy też kampanie reklamowe w mediach, które coraz częściej promują aktywność ruchową jako ważny element codziennego stylu życia.

    Tarnowskie uczestniczki zajęć fitnessu zapytano również o chęć poprawy dotychczasowego stylu życia. Z przeprowadzonych badań wynika, że więcej niż co trzecia kobieta (33%) była zadowolona z życia, jakie prowadzi i nie chciałaby nic zmieniać. Równocześnie podobna liczebnie grupa (30%) chętnie poświęciłaby więcej czasu na ogólnorozwojowy sport, co dziesiąta (10%) na inne formy fitnessu, natomiast 3% konkretnie wskazało, że chciałoby ćwiczyć jogę. Co piąta uczestniczka zajęć fitnessu (20%) zmieniłaby dotychczasową dietę na bardziej zdrową, w tym 4% chciałoby ograniczyć picie alkoholu, 10% rzucić palenie, 6% chciałoby zredukować obydwa czynniki do minimum lub w ogóle je wyeliminować. Wiele z badanych kobiet piastuje odpowiedzialne stanowiska, co nierozłącznie wiąże się z czynnikiem stresu, dlatego niektóre (7%) z nich chciałyby zdecydowanie ograniczyć ten czynnik w swoim życiu. Ważną zmianą w stylu życia dla co dziesiątej kobiety (10%) byłoby poświęcenie większej ilości czasu na odpoczynek, szczególnie w rodzinnym gronie.

    Na zdrowy styl życia składa się właściwe odżywianie, systematyczna aktywność ruchowa, wyeliminowanie uzależnień. Racjonalna dieta sprzyja zdrowiu, owocnej nauce, zapobiega chorobom takim jak otyłość, nadciśnienie, nowotwory, wpływa pozytywnie na kształtowanie właściwych nawyków żywieniowych. Analizując sposób odżywiania uczestniczek fitnessu, można zauważyć, że większość respondentek (69%) zadeklarowało, iż odżywia się w sposób prawidłowy. Niestety, dość znaczna grupa kobiet (14%) nie zna zasad prawidłowego żywienia lub po prostu się do niego nie stosuje, a 17% odżywia się źle. Do częstych błędów żywieniowych, które wymieniały badane kobiety, należą: złe pory posiłków (3%), mała ilość czasu na przygotowanie zdrowego posiłku, zbyt duże tempo życia (6%) oraz słabość do fast foodów (5%). Ogólnie jednak większość respondentek dbała o swoją dietę i uważała ją za zdrową i pełnowartościową.

    3.3. Motywy podejmowania aktywności ruchowej w zakresie zajęć fitnessu

    W literaturze przedmiotu występuje wiele klasyfikacji dotyczących motywów podejmowania aktywności ruchowej, jednak do czynników związanych z indywidualną motywacją kobiet najczęściej zalicza się: utrzymanie dobrej kondycji fizycznej i stanu zdrowia, dążenie do utrzymania zgrabnej sylwetki, poczucie piękna, estetyki, zapobieganie stresom, a niekiedy po prostu moda. Aby ustalić, jakie były motywy uczestniczenia w zajęciach fitnessu tarnowskich kobiet, zaproponowano respondentkom do wyboru następujące kategorie: podwyższenie własnej wartości, poprawa relacji z ludźmi, poprawa wyników w pracy / na uczelni, dbałość o szczupłą sylwetkę, presja otoczenia, potrzeba relaksu, odprężenia, przeciwdziałanie procesom starzenia się, walka z samotnością, poprawa samopoczucia / potrzeba radości, przeciwdziałanie chorobom, chęć bycia nowoczesną kobietą, forma odpoczynku, pozytywny wpływ na stosunek do świata i otoczenia, chęć poznania nowych ludzi, forma walki z otyłością, moda, sposób na oderwanie się od problemów, podtrzymywanie motywacji do działania. Respondentki mogły wybrać więcej niż jedną kategorię.

    Z analizy rozkładu wskaźników procentowych wynika, że ponad połowa tarnowskich kobiet (57%) uczestniczy w zajęciach fitnessu z uwagi na poprawę sylwetki i wyglądu zewnętrznego. Najczęściej dotyczy to pozbycia się zbędnych kilogramów i wypracowania ładnej, zgrabnej sylwetki. Kolejny, równie ważny powód chodzenia na zajęcia, z którym utożsamiało się 41% kobiet, łączy się z poprawą samopoczucia, lepszym nastrojem, podwyższonym poziomem zadowolenia, odczuwaniem radości oraz wyższym poziomem optymizmu wynikającego z regularnego uczęszczania na fitness. Co trzecia respondentka uczestniczyła w fitnessie dla relaksu, odprężenia, lepszego samopoczucia (33%) oraz chciała przeciwdziałać procesom inwolucyjnym (30%). Ponadto dla nieznacznie mniejszej grupy ważnym powodem podejmowania aktywności ruchowej była walka z otyłością (28%) lub po prostu atrakcyjna forma odpoczynku w czasie wolnym (28%).

    Kobiety uczestniczące regularnie w zajęciach – a dotyczyło to prawie co piątej osoby (20%) – stwierdziły, że ta forma ruchu jest skutecznym impulsem do dalszego działania, zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. Nie od dziś bowiem wiadomo, że regularne ćwiczenia fizyczne są skutecznym czynnikiem wyzwalającym potrzebę działania i pracy w różnych kontekstach. Jak wynika bowiem z wielu koncepcji promujących zdrowy tryb życia, umysł i ciało należy traktować holistycznie, nawiązując do starożytnej maksymy „mens sana in corpore sano”, czyli „w zdrowym ciele zdrowy duch”.

    Z kolei dla bardzo młodych kobiet udział w zajęciach fitnessu jest „trendy” i modny (19%), wpływa pozytywnie na stosunek do świata i ludzi (19%). Jest także bardzo dobrym sposobem na zatrzymanie rozwoju różnych chorób, w tym chorób cywilizacyjnych (19%). Udział w rekreacji ruchowej to często sposób na polepszenie ogólnego stanu zdrowia, poprawienie odporności, czy po prostu próba prowadzenia zdrowego stylu życia.

    Dodatkowo, prawie co piąta kobieta (18%) podkreśliła, że udział w zajęciach fitnessu działa na ogólnospołeczny rozwój jednostki i może polepszać relacje z ludźmi, dlatego większość kobiet (70%) na zajęcia przychodziła w towarzystwie, zacieśniając bliskie więzi oraz umacniając je. Oprócz tego, przychodząc na zajęcia, można także spotkać nowe osoby, które kierują się podobnymi motywami, chcą po prostu kogoś poznać, aby nie czuć się samotnym. Problem ten dotyczy nie tylko kobiet w starszym wieku, ale również młodych kobiet zajmujących wysokie stanowiska kierownicze i menedżerskie, które ze względu na charakter wykonywanej pracy cierpią często na samotność. W obecnych czasach określane są jako „singielki”.

    Dla wielu kobiet (16%) uczestnictwo w zajęciach fitnessu to dobra forma oderwania myśli od problemów dnia codziennego, możliwość podwyższenia samooceny oraz poczucia własnej wartości. Powyższym motywem kierowało się 13% kobiet. Jak wiadomo, udział w zajęciach fitnessu jest dobrym środkiem do osiągnięcia zgrabnej sylwetki, która w dużym stopniu pomaga budować poczucie własnej wartości.

    Co dziesiąta respondentka (10%) przychodziła na zajęcia, gdyż takie było zalecenie lekarza (7 kobiet miało problem z nadwagą, 3 kobiety z ciśnieniem). Udział w zajęciach jest więc formą treningu zdrowotnego, który ma na celu poprawienie stanu zdrowia. Pozostałe uczestniczki zajęć (9%) chciały być nowoczesnymi kobietami i dlatego przychodziły na fitness. Z opinii respondentek wynikało też, że zajęcia pełnią rolę społeczną, zaspokajają potrzebę prestiżu, bycie nowoczesną kobietą oznacza bowiem także uczestniczenie w różnorodnych zajęciach rekreacji ruchowej.

    Niewielka grupa kobiet (5%) zauważyła, że uczestnictwo w zajęciach fitnessu miało związek z poprawą osiąganych wyników w pracy lub na uczelni, ale to dotyczyło głównie studentek. Spośród wszystkich zaproponowanych do oceny kategorii motywów najmniej osób traktowało zajęcia jako formę walki z samotnością (4%), bądź czyniło to pod presją otoczenia (4%) lub tą drogą poszukiwało przyjaciół (4%). Zajęcia fitnessu służą powyższym celom najrzadziej, bowiem uczestniczkami są osoby pracujące, nierzadko obciążone obowiązkami rodzinnymi i domowymi, niedysponujące zbyt dużą ilością wolnego czasu. Znaczny nacisk kładą one przede wszystkim na uzyskanie szczupłej sylwetki oraz dobrego samopoczucia.

    Porównując motywy uczestniczenia tarnowskich kobiet w zajęciach fitnessu z motywami zdiagnozowanymi przez J.[m1] Kubińską, można zauważyć duże podobieństwo w tym względzie. W obydwu przeprowadzonych badaniach ważnymi powodami uczestniczenia kobiet w zajęciach rekreacji ruchowej były: poprawa sylwetki (28%), czerpanie radości z udziału w zajęciach (22%), troska o zdrowie (17%), poprawa relacji z ludzi (15%), atrakcyjna forma spędzania czasu ze znajomymi (17%) (13, s. 225).

    Zajęcia fitnessu, jeżeli są odpowiednio dobrane pod względem rodzaju, intensywności i częstotliwości ćwiczeń, przynoszą zamierzone efekty. Zaspokajają wiele potrzeb i są silnym bodźcem motywującym do podtrzymywania wypracowanej formy, dają satysfakcję i poczucie zadowolenia z tego, co się robi, mają wpływ na utrwalenie nawyków właściwego, aktywnego stylu życia. Są istotnym elementem prozdrowotnej autoedukacji oraz samowychowania.

    3.4. Preferowane formy zajęć fitnessu

    Fitness pozwala w atrakcyjny sposób utrzymać sprawność i zdrowie na wysokim poziomie przez długie lata. Jednak aby to osiągnąć, formy tych zajęć należy dobrać odpowiednio do wieku, kondycji, predyspozycji, a nawet upodobań ćwiczących. Dodatkowo obecność pozytywnych bodźców (muzyka, zespołowość) sprawia, że zajęcia fitnessu wyzwalają u ćwiczących radość i zadowolenie, pozwalają się zrelaksować, motywują do działania i pracy nad sobą. Analizując ofertę zajęć z zakresu rekreacji ruchowej tarnowskich ośrodków, można zauważyć dużą różnorodność propozycji, tak by każdy chętny mógł znaleźć dla siebie odpowiednią formę, o różnym poziomie zaawansowania i intensywności. Natomiast w ośrodku Fitness Klub FORMA, gdzie przeprowadzono badania, proponowane są następujące zajęcia: BPU (brzuch, pośladki, uda), joga fit ze stretchingiem, senior forma, stretching, pilates (body art), step, TBC (total body condition), dance aerobic, dance step, Hi-Lo, Tae-Bo (fighting forma), multi forma, hatha joga. Kobiety, które uczestniczyły w powyższych zajęciach, zapytano o ich atrakcyjność oraz ustalono częstotliwość przychodzenia na fitness.

    Analizując otrzymane wyniki, okazało się, że najpopularniejszą formą zajęć fitnessu, w której uczestniczyła największa grupa kobiet (41%), średnio sześć razy w ciągu miesiąca, było BPU, czyli praca z ciężarkami i małymi hantlami. Wymagania kondycyjne i sprawnościowe są tutaj niewielkie i dla każdego możliwe do spełnienia. Ćwiczenia te pomagają zrzucić szybko zbędne kilogramy, dlatego ta forma jest najbardziej popularna wśród tarnowskich kobiet.

    Atrakcyjną formą dla tarnowianek, chociaż w trochę mniejszym zakresie, był pilates (28%) oraz step (28%); w jednych i w drugich zajęciach uczestniczyła co czwarta badana kobieta. Pilates to forma fitnessu, którą tarnowianki uprawiały średnio pięć razy w miesiącu. Ma on głównie przyczyniać się do wzmocnienia mięśni bez ich nadmiernego rozbudowania, odciążenia kręgosłupa, poprawy postawy, uelastycznienia ciała, obniżenia poziomu stresu oraz ogólnej poprawy zdrowia osób ćwiczących. Ta forma była bardzo chętnie podejmowana przez panie powyżej 40. roku życia, ponieważ nie wymaga intensywnego tempa ćwiczeń. Step, mimo że jest całkowitym przeciwieństwem pilatesu, też uprawiany był przez tarnowskie kobiety średnio pięć razy w miesiącu. To intensywna forma wysiłku, która pozwala na spalenie dużej ilości kalorii. Jest zatem sprzymierzeńcem osób dbających o linię i walczących ze zbędnymi kilogramami.

    Udział w dance aerobiku zadeklarowało 26% kobiet. Był on uprawiany przez respondentki średnio siedem razy w miesiącu, co świadczy o jego dużej popularności. Dance aerobic to zajęcia dla tych, którzy kochają taniec i dobrą muzykę. Dlatego też jest tak bardzo popularną formą wśród młodych kobiet. Dance aerobik należy do grupy treningów CARDIO, których głównym celem jest wzmocnienie układu krążenia. Jest to bardzo odprężająca forma aerobiku, która oprócz wyrabiania kondycji i spalania tłuszczu pozwala również na rozładowanie emocji dzięki zastosowaniu połączenia tańca i ćwiczeń.

    Dance step to forma bardzo podobna do dance aerobiku, lecz różni się tym, że jest wykonywana za pomocą platformy (tzw. stepu). Prawie co piąta (18%) tarnowianka jest zwolenniczką tej formy fitnessu, uczęszczając na nią średnio pięć razy w miesiącu. Ten rodzaj zajęć wykorzystuje elementy tańca, np. salsy, rumby, latino, funky, afro, korzystając ze stepu. Ćwiczenia świetnie poprawiają koordynację ruchową i gibkość.

    Podobną popularnością wśród badanych kobiet cieszyła się hatha joga. Udział w tej formie zajęć zadeklarowało 18% respondentek, uczestnicząc w niej średnio pięć razy w miesiącu. Są to ćwiczenia rozciągające i rozluźniające napięte mięśnie, ścięgna oraz stawy, usprawniające fizycznie całe ciało, wzmacniające system immunologiczny, wprawiające w stan harmonii ciało i umysł.

    Nieco mniej kobiet korzystało z zajęć „Multi forma”, stanowiących rodzaj ćwiczeń ogólnorozwojowych, kształtujących siłę, gibkość, koordynację i wytrzymałość. Udział w nich zadeklarowało 13% kobiet, które miesięcznie uczęszczają około pięciu razy na powyższe zajęcia.

    Mało kobiet preferowało zajęcia TBC. Jest to jedna z form fitnessu polegająca na pracy mięśni całego ciała, pozwalająca w stosunkowo krótkim czasie ukształtować sylwetkę, przyspieszająca metabolizm i spalanie tłuszczu. Wymaga ona dość dużej sprawności i wydolności fizycznej, dlatego też jest mniej popularna wśród respondentek. Brała w niej udział prawie co dziesiąta kobieta (11%), średnio pięć razy w miesiącu.

    Udział w zajęciach joga fit ze strechingiem zadeklarowało 9% kobiet. Jest to forma zajęć zawierająca ćwiczenia fizyczne i oddechowe, które polepszają warunki zdrowotne. Działają one nie tylko na mięśnie, stawy i oddychanie, ale także mają pozytywny wpływ na pracę serca, układy krążenia, limfatyczny, nerwowy i funkcje psychiczne. Forma ta jest popularna wśród kobiet starszych (powyżej 45. roku życia) ze względu na małą intensywność oraz formę relaksującą, a tarnowianki uczestniczą w niej średnio pięć razy w miesiącu.

    Z kolei stretching to ćwiczenia odprężające i antystresowe, mające na celu rozciągnięcie wszystkich partii mięśniowych i zapewnienie dobrego podstawowego napięcia mięśniowego, które odpowiada za gibkość ciała oraz koordynację ruchową. Na ten rodzaj zajęć regularnie uczęszczało 8% kobiet. Popularność tej formy była mała, co może wynikać ze słabej wiedzy na temat roli stretchingu w treningu. Badane kobiety uczęszczały na powyższe zajęcia średnio pięć razy w miesiącu.

    Senior forma to trening adaptacyjny, przygotowujący układ sercowo-naczyniowy, kostny i mięśniowy do wysiłku. Zalecany przy osteoporozie, bólach kręgosłupa, chorobach reumatycznych, chorobach układu krążenia, nadwadze, cukrzycy, stresie. Jest to program skierowany do kobiet powyżej 45. roku życia. W tej formie uczestniczyło 8% respondentek. Najmniejszym zainteresowaniem, jak wynika z badań, cieszyły się dwie formy: Hi-Lo oraz Tae-Bo (fighting forma). Hi-Lo to forma, którą uprawiała tylko jedna badana osoba, z częstotliwością jeden raz w tygodniu. Jest to trening o wysokiej intensywności oparty na choreografii z elementami skoków, biegu oraz szybkiego marszu. Wymaga od uczestników wysokiego poziomu wydolności i wytrzymałości, dlatego też jest mało popularną formą ćwiczeń wśród tarnowskich kobiet. Tae-Bo jest natomiast intensywną formą fitnessu dla osób o dobrej kondycji. To aerobik wykorzystujący elementy boksu, kick-boxingu i sztuk walki (kombinacje ciosów i kopnięć). Tylko dwie kobiety spośród badanych zadeklarowały udział w tego rodzaju zajęciach. Jest on często wybierany przez mężczyzn, ponieważ stanowi uzupełnienie treningu siłowego. Można zatem sądzić, że ta forma nie należy do popularnych wśród kobiet ze względu na jej agresywny charakter.

    3.5. Towarzystwo w trakcie zajęć fitnessu

    Rekreacja ruchowa, jako forma wypoczynku, ma swoje źródło w potrzebie aktywności motorycznej oraz potrzebie przynależności i kontaktów społecznych, tworzenia dobrych relacji interpersonalnych. Wyniki badań wskazują, że zdecydowana większość respondentek na zajęcia fitnessu przychodziła z osobą towarzyszącą. Więcej niż połowa kobiet (55%) uczestniczyła w zajęciach z koleżanką, a 16% z członkiem rodziny, przy czym zwykle była to: siostra (10%), mama (4%), córka (1%) oraz bratowa (1%). Pozostała grupa, czyli co trzecia kobieta (29%), czyniła to samotnie. Można zatem sądzić, że dla tarnowskich kobiet towarzystwo bliskich osób jest ważnym czynnikiem motywującym do regularnego uczęszczania na zajęcia. Nie wszyscy badacze potwierdzają jednak konieczność wsparcia drugiej osoby w osiąganiu regularności. Z badań przeprowadzonych przez Urszulę Parnicką na terenie Białej Podlaskiej, Chełma, Lublina oraz Zamościa wynikało bowiem, że prawie połowa przebadanych tam kobiet (49%) przychodziła na zajęcia indywidualnie, nie potrzebując żadnego towarzystwa. Wsparcia drugiej osoby (znajomej, koleżanki) potrzebowało 27% kobiet, a towarzystwo rodziny preferowała co piąta (24%) respondentka (14, s. 39–40). Być może ważną determinantą różnicującą tarnowskie badania oraz badania U. Parnickiej było miejsce zamieszkania kobiet lub zakres prowadzonych analiz.

    3.6. Bariery oraz wady uczestnictwa

    W uprawianiu rekreacji ruchowej tarnowskich kobiet pojawiały się różnorodne bariery, które utrudniały uczestnictwo w zajęciach fitnessu. Były to bariery zdrowotne, ekonomiczne, związane z brakiem wolnego czasu. Do innych ważnych czynników utrudniających czy wręcz uniemożliwiających branie udziału w zajęciach fitnessu należały także dostępność usług, bliskość i dogodność lokalizacji infrastruktury rekreacyjnej. Na uczestnictwo kobiet w zajęciach miały ponadto wpływ różnego rodzaju trudne sytuacje życiowe. Występowanie jakichkolwiek barier o różnym znaczeniu potwierdziło aż 63% respondentek. Pozostałe kobiety (37%) nie zgłaszały żadnych ograniczeń.

    Analizując uzyskane wyniki badań, okazuje się, że największą barierą ograniczającą aktywność ruchową badanych kobiet był brak wolnego czasu wynikający z wykonywanej pracy zawodowej (23%) oraz brak środków finansowych (23%). Innymi ważnymi czynnikami hamującymi był brak czasu ze względu na obowiązki rodzinne (opieka nad dzieckiem) (6%) oraz studia (6%), a dla 3% respondentek barierę stanowił stan zdrowia (zwyrodnienie kręgosłupa w przypadku 2% kobiet oraz wysokie ciśnienie – 1%). Dla niezbyt dużej grupy kobiet (2%) czynnikiem ograniczającym udział w zajęciach był dojazd do klubu fitness ze względu na jego dużą odległość od miejsca zamieszkania. Podsumowując, można stwierdzić, że stopień uczestnictwa w zajęciach fitnessu zależał w istotny sposób od czynników ekonomicznych, warunków życia, stanu zdrowia oraz miejsca zamieszkania.

    Podsumowanie i wnioski

    W ostatnich latach coraz bardziej wzrasta świadomość kobiet dotycząca dbałości o własne zdrowie, wygląd zewnętrzny i kondycję fizyczną. Przejawia się to przede wszystkim w modyfikacji stylu życia. Powyższe tendencje zauważalne są nie tylko w dużych miastach, ale również w miejscowościach o średniej wielkości, takich jak Tarnów. Kobiety pomimo wielu barier i przeszkód starają się wygospodarować więcej czasu na aktywność ruchową, zauważają bowiem, że dzięki udziałowi w rekreacji ruchowej można podnieść komfort własnego życia poprzez pielęgnowanie zdrowia, wypracowanie większej wytrzymałości i odporności na stres oraz trudy życia codziennego. Z przeprowadzonych badań wynika, że udział tarnowskich kobiet w rekreacji ruchowej zdeterminowany jest przez wiele czynników, takich jak: wiek, wykształcenie, zawód, branża oraz dochody. Niniejsze badania potwierdzają powszechną tendencję, że wraz ze wzrostem wykształcenia podnosi się świadomość dotycząca konieczności uczestniczenia w aktywności ruchowej. W Tarnowie na zajęcia fitnessu przychodzi więcej kobiet z wykształceniem wyższym niż średnim czy podstawowym. Zdecydowana większość respondentek to kobiety młode, w wieku od 20 do 30 lat. Kobiety starsze stanowią natomiast mniejszość, co prawdopodobnie wynika z funkcjonujących w polskim społeczeństwie stereotypów oraz pokutującego przekonania, że starszej kobiecie nie wypada uczestniczyć w tego rodzaju aktywności.

    Zawód, sektor gospodarki, w którym pracują kobiety oraz dochody w rodzinie to czynniki, które w bardzo dużym stopniu warunkują udział w zajęciach fitnessu. Z przeprowadzonych badań wynika, że większość uczestniczek zajęć to studentki, co piąta kobieta pracuje w oświacie, a prawie co siódma wykonuje wolny zawód. Analizując status społeczny kobiet biorących udział w zajęciach fitnessu, można zauważyć pewne skrajności: z jednej strony są to kobiety pełniące bardzo wysokie stanowiska menedżerskie i dyrektorskie, świetnie zarabiające, niezależne, z drugiej strony – kobiety bezrobotne, emerytki, rencistki. Obydwie grupy na zajęciach fitnessu stanowią jednak mniejszość: pierwsza ze względu na brak wolnego czasu i nadmiar obowiązków, druga z powodu barier finansowych. Chociaż kobiety prezentujące wysoki status zawodowy i społeczny stanowią na zajęciach mniejszość, większość respondentek to osoby dość zamożne, bowiem w ich rodzinach dochód na osobę wynosi powyżej 1000 zł.

    Wykonywane ćwiczenia wymagają pewnej sprawności fizycznej, dlatego kobiety uczestniczące w zajęciach fitnessu cieszą się dobrym zdrowiem, mimo że znaczna część respondentek ma problemy z właściwym sposobem odżywiania. Błędy w żywieniu to: złe pory posiłków, mała ilość lub zupełny brak czasu na przygotowanie zdrowego posiłku, słabość do fast foodów. Kobiety zauważają jednak, że uczestnictwo w zajęciach fitnessu stanowi dobrą drogę do zmiany stylu życia oraz dotychczasowej diety.

    Głównymi motywami uczestnictwa w zajęciach fitnessu jest dbałość o szczupłą sylwetkę, dbałość o dobre samopoczucie, podwyższenie poczucia własnej wartości. Powszechnie wiadomo, że poprawa wyglądu zewnętrznego poprzez udział w zajęciach podnosi poczucie własnej wartości, a przez to daje satysfakcję i zadowolenie. Najbardziej atrakcyjnymi dla tarnowskich kobiet okazały się zajęcia typu: BPU, pilates oraz step. Należą one do jednych z najczęściej wybieranych form ruchowych. Z badań wynika, że kobiety są bardzo zainteresowane zajęciami organizowanymi w plenerze (aerobik, joga), szczególnie wiosną, latem i jesienią. Tarnowianki, które uczestniczyły w zajęciach fitnessu, starały się robić to efektywnie. Co trzecia respondentka brała bowiem udział aż w dwóch odmiennych formach fitnessu, co dowodzi, że są to kobiety dość aktywne ruchowo. Można także sądzić, że grupa aktywnych osób będzie się powiększać, bowiem respondentki to osoby bardzo towarzyskie i na zajęcia zwykle uczęszczają z koleżanką, znajomą lub z bliską rodziną, co działa mobilizująco i zachęcająco również na pozostałe otoczenie. Wzajemne wspieranie się to bardzo ważny czynnik stymulujący uczestnictwo w zajęciach fitnessu. Istnieje jednak wiele barier utrudniających tarnowskim kobietom podejmowanie różnych form aktywności ruchowej. Są to względy ekonomiczne, zdrowotne, związane z brakiem wolnego czasu, nadmiarem obowiązków zawodowych lub rodzinnych. Brak możliwości uczestnictwa w zajęciach wiąże się czasami z miejscem zamieszkania i wynikającymi stąd kłopotami komunikacyjnymi. Wyniki badań wskazują jednak, że kobiety zamieszkujące w miejscowościach średniej wielkości, takich jak na przykład Tarnów, posiadają coraz wyższą świadomość dbałości o własne zdrowie, kondycję i wygląd zewnętrzny. Panie traktują to jako niezbędny element codziennego, współczesnego życia, prowadzonego w dużym tempie i stresie, wymagającego odpowiedniej kondycji psychofizycznej.

    Bibliografia

    1. GUS 2009, Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2008 r., Warszawa.
    2. Hartmann-Tews I., Social stratification in sport and sport policy in the European Union, „European Journal for Sport and Society” 2006, vol. 3, no. 2.
    3. Dąbrowski A. (red. nauk.), Zarys teorii rekreacji ruchowej, Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa 2006.
    4. Olex-Zarychta D., Fitness – teoretyczne i metodyczne podstawy prowadzenia zajęć, Górnośląska Oficyna Wydawnicza, Katowice 2001. ISBN 83-85862-68-4.
    5. Opoka D.M., Fitness: historia, organizacja i zarządzanie, Polska Korporacja Menedżerów Sportu, Warszawa 2004. ISBN 83-919045-2-0.
    6. Opoka D.M., Fitness: sposób na życie, Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej, Warszawa 2002. ISBN 83-888-00-06-X.
    7. Bouchard C., Shephard R.J., Physical activity, fitness, and health: the model and key koncept. In: C. Bouchard, R.J. Shephard, T. Stephens (eds.), Physical Activity, Fitness, and Health: Consensus Statement, Human Kinetics Publisher, Champaign 1993.
    8. Woynarowska B., Wojciechowska A., Aktywność fizyczna dzieci i młodzieży i jej znaczenie dla zdrowia, Egross, Warszawa 1993.
    9. Maj B., Społeczne uwarunkowania rekreacji ruchowej i turystyki młodzieży wielkomiejskiej, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2007. ISBN 978-83-7308-950-1.
    10. Woynarowska B., Edukacja zdrowotna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008. ISBN 978-83-01-15167-6.
    11. Marciszewska B., Konsumpcja usług rekreacyjno-sportowych, Wydawnictwo Uczelniane AWF, Gdańsk 1999. ISBN 83-85968-68-7.
    12. Drabik J., Aktywność fizyczna w edukacji zdrowotnej społeczeństwa, cz. 1, Wydawnictwo Uczelniane AWF, Gdańsk 1995. ISBN 83-85968-56-3.
    13. Kubińska J., Walory zajęć fitness, [w:] D. Nałęcka, M. Bytniewski, Teoria i praktyka rekreacji ruchowej, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, Biała Podlaska 2006. ISBN 83-923366-6-6.
    14. Parnicka U., Determinanty rekreacji fizycznej kobiet aktywnych zawodowo. W: D. Nałęcka, M. Bytniewski, Teoria i praktyka rekreacji ruchowej, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, Biała Podlaska 2006. ISBN 83-923366-6-6.

    [1] http://www.tarnow.pl (data dostępu: 8.02.2011).
    [2] Badania przeprowadziła i wyniki opracowała A. Musiał, absolwentka kierunku Turystyka i Rekreacja MWSE w Tarnowie, aktywna uczestniczka powyższych zajęć.