Publikacje

Zeszyty Naukowe MWSE w Tarnowie » 2011, Ekonomia, Kozioł Leszek, Muszyński Jacek, Muszyński Zenon, nr 2(19), Prace z Zakresu Zarządzania » ,

ZENON MUSZYŃSKI, LESZEK KOZIOŁ, JACEK MUSZYŃSKI: Wybrane zagadnienia innowacyjności w zarządzaniu procesami użytkowania lasu

Pobierz artykuł w PDF

    STRESZCZENIE: Na tle ogólnej charakterystyki lasów w Polsce został omówiony cel i zakres innowacyjności w gospodarce, w tym w gospodarce leśnej i zarządzaniu bezpieczeństwem pracy. Zwrócono przede wszystkim uwagę na specyfikę uciążliwości pracy ze strony zróżnicowanego środowiska pracy, które niejednokrotnie w sposób szczególnie niekorzystny wpływa na wzrost zagrożenia zdrowia, a nawet życia pracowników w procesie użytkowania lasu. Wdrażanie problematyki innowacyjności w leśnictwie powinno nawiązywać do bieżących osiągnięć nauki i postępu technicznego, akcentując przy tym konieczność eliminowania względnie znacznego ograniczania wypadkowości w pracach związanych z pozyskiwaniem surowca drzewnego.

    1. Wprowadzenie

    Powierzchnia lasów w Polsce wynosi 9088 tys. ha, co odpowiada lesistości wynoszącej 29,1%. Należy zauważyć, że procentowy stosunek powierzchni lasów do ogólnego geograficznego areału województw jest dość silnie zróżnicowany (tabl. 1).

    Tablica 1. Lesistość według województw w 2009 r.

    Województwo Lesistość (w %)
    lubuskie 48,9
    podkarpackie 37,2
    pomorskie 36,1
    zachodniopomorskie 35,1
    śląskie 31,7
    podlaskie 30,4
    warmińsko-mazurskie 30,4
    dolnośląskie 29,5
    małopolskie 28,5
    świętokrzyskie 27,8
    opolskie 26,5
    wielkopolskie 25,6
    kujawsko-pomorskie 23,3
    lubelskie 22,8
    mazowieckie 22,6
    łódzkie 21,0

    Źródło: (1).

    W strukturze własnościowej dominują lasy publiczne stanowiące 81,8% powierzchni lasów, przy 18,2% lasów prywatnych, które dodatkowo charakteryzują się bardzo dużym rozdrobnieniem, tj. przypadającym około 1 ha na jednego właściciela. W Lasach Państwowych podstawowymi jednostkami organizacyjnymi są nadleśnictwa o przeciętnej powierzchni 17,5 tys. ha. Gatunki iglaste dominują na 72,2% powierzchni lasów (w tym sosna 62,2%), a liściaste – na 27,8% (w tym m.in. dąb 7,3%, brzoza 7,0%, buk 5,3%). W roku 2009 pozyskano w Polsce 32 702 tys. m3 grubizny drewna, przy czym użytkowanie lasów w kraju od kilkudziesięciu lat dotyczy około 50% miąższości przyrastającej masy drzewnej.

    Należy podkreślić, że zgodnie z ustawą o lasach z 1991 r. wraz z późniejszymi zmianami, w oparciu o sprawdzone rozwiązania w systemie organizacji i zarządzania, Lasy Państwowe prowadzą nowoczesną gospodarkę według zasad trwałego i rozszerzonego ich utrzymania oraz w zakresie ciągłości i zrównoważonego dalszego wielofunkcyjnego powiększania zasobów.

    Lasy spełniają przede wszystkim funkcje:
    – ekologiczne, związane m.in. z korzystnym wpływem na kształtowanie krajobrazu oraz klimatu globalnego i lokalnego, regulację obiegu wody w przyrodzie, ochronę gleb przed erozją;
    – produkcyjne, polegające zwłaszcza na zdolności do wytwarzania odnawialnej biomasy, w tym drewna użytkowego i energetycznego;
    – społeczne, w zakresie kształtowania korzystnych warunków zdrowotnych i rekreacyjnych oraz związanych ze wzbogacaniem rynku pracy (1). Od najdawniejszych czasów lasy były między innymi miejscem wypoczynku i rekreacji (1).

     

    2. Ogólne założenia innowacyjności

    Gwałtowny rozwój techniki i technologii przyczynił się niewątpliwie do wystąpienia niejednokrotnie obiektywnych trudności w pełnej ich adaptacji w szczególnie zróżnicowanych i nieprzystosowanych do wdrażania innowacji lokalnych warunkach środowiska pracy. Według Nowej encyklopedii powszechnej PWN z roku 1996 wyróżnia się innowacje w gospodarce w zakresie nowych technologii i organizacji oraz produktów poprzez:
    – wprowadzanie do produkcji nowych wyrobów i usług;
    – procesowe zastosowanie nowych sposobów uzyskiwania tych wyrobów.

    Innowacje technologiczne są następstwem postępu naukowo-technicznego, a organizacyjne i instytucjonalne ściśle wiążą się z przedsiębiorczością i stanowią jej nieodzowny element.

    Według Ewy Okoń-Horodyńskiej (2), innowacyjność gospodarki to zdolność i motywacja podmiotów gospodarczych do działalności polegającej na nieustannym prowadzeniu i poszukiwaniu nowych wyników badań naukowych, prac badawczo-rozwojowych, nowych koncepcji i pomysłów, na przygotowaniu i uruchomieniu wytwarzania nowych lub udoskonalonych materiałów, wyrobów, urządzeń, usług, procesów lub metod przeznaczonych na rynek albo do innego zastosowania w praktyce.

    Joanna Wiśniewska (3, s. 183–195) zauważa, że najbardziej konkurencyjne i innowacyjne gospodarki na świecie charakteryzują się doskonale rozwiniętym sektorem usług, a szczególnie usług opartych na zaawansowanej wiedzy. Specyfika działalności usługowej powoduje, że przedsiębiorstwa funkcjonujące w tej sferze znacznie częściej niż innowacje produktowe czy procesowe wdrażają innowacje w obrębie organizacji bądź marketingu. Wskazując na pozytywne osiągnięcia innowacyjne, nie można pominąć trudności, z którymi mają do czynienia przedsiębiorstwa wprowadzające i realizujące innowacje usługowe. Za największe ograniczenia w działalności innowacyjnej w sektorze usług uważa się zbyt wysokie koszty innowacji oraz brak kapitału. Również według badań Głównego Urzędu Statystycznego za najsilniej odczuwalne bariery działalności innowacyjnej w sferze usług są uznawane przeszkody ekonomiczne, zwłaszcza związane z kosztami.

    Charakterystyczną cechą środowiska innowacyjnego jest generowanie zachowań umożliwiających utrzymanie równowagi między współpracą a konkurencyjnością. Wobec postępującej globalizacji i nasilającej się konkurencyjności międzynarodowej sprawne powiązanie przedsiębiorstw ze sferą naukowo-badawczą warunkuje innowacyjność i konkurencyjność przedsiębiorstw (4, s. 34).

    Według Władysława Janasza (5, s. 239–241) postęp techniczny jest jednym z elementów szeroko rozumianego procesu innowacyjnego, a także jednym z czynników wzrostu produkcji materialnej. Z istoty tego czynnika wynika, że oddziałuje on na proces produkcji pośrednio, czyli przez właściwe kształtowanie środków i przedmiotów pracy oraz pobudzanie do ich efektywnego wykorzystania. Ma to istotne znaczenie w zmniejszaniu jednostkowych kosztów produkcji, spadku udziału czynników rzeczowych i pracy żywej, poprawy poziomu jakości produkcji, warunków pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony środowiska naturalnego oraz organizacji, wiedzy i ogólnej kultury technicznej bezpośrednich wytwórców.

    Z dotychczasowych rozważeń wynika, że główną siłą kreatywną każdej organizacji powinna być innowacyjność. Innowacyjne są te przedsiębiorstwa, które umieją tworzyć, absorbować i zdobywać nowe produkty (usługi), oraz te, które charakteryzują się zdolnością ciągłego adaptowania się do zmian zachodzących w gospodarce (4, s. 75–76).

    Strategia Unii Europejskiej dotycząca trwałego, zrównoważonego rozwoju oraz strategia lizbońska na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia uzupełniają się, dając dzięki swojej komplementarności efekt synergiczny. W obydwu strategiach uznaje się, że cele gospodarcze, społeczne i ochrony środowiska mogą mieć wzajemnie stymulujący wpływ i dlatego powinny być realizowane łącznie. Wdrożenie koniecznych zmian powinno przyczynić się do ukształtowania równych dla wszystkich państw członkowskich warunków, sprzyjających dynamicznemu, innowacyjnemu rozwojowi gospodarczemu, sprawiedliwości społecznej oraz trwałemu i zrównoważonemu rozwojowi środowiska przyrodniczego (6, s. 46).

    Teoria ekoinnowacji, podobnie jak ekonomii ekologicznej, stanowi od niedawna nowy paradygmat w nauce. Ma ona wśród wielu innych rodzajów teorii innowacji szczególne znaczenie ze względu na dziedzinę zainteresowania, czyli środowisko i ekologię. Innowacja ekologiczna to taka innowacja, która świadomie dąży do redukcji obciążenia środowiska, a przez to jej wprowadzenie zmierza przede wszystkim do osiągnięcia określonej wydajności środowiskowej (6, s. 21).

    Zdaniem Małgorzaty Golińskiej-Pieszyńskiej (6, s. 176), biznes akceptujący w granicach zdrowego rozsądku zasadę, że bezpieczeństwo jest ważniejsze niż zysk, nie tylko wygenerował rynek produktów i usług, ale dał impuls do powstania nowej, rozległej dziedziny wiedzy, jaką jest zarządzanie bezpieczeństwem.

     

    3. Charakterystyka środowiska pracy

    Zarówno przepisy krajowe, jak i wytyczne dyrektyw Unii Europejskiej zobowiązują pracodawców do stałego, opartego na najnowszych osiągnięciach nauki i postępu technicznego, doskonalenia realizowanego procesu pracy, w tym również do eliminowania względnie znacznego ograniczania występujących zagrożeń dla zdrowia, a nawet – w ekstremalnie niebezpiecznych warunkach zatrudnienia – nawet życia pracowników. Przy czym powyższe działania nie powinny być podporządkowane względom wyłącznie ekonomicznym (7, s. 5–9).

    Pracownicy nie powinni być narażani na poszczególnych stanowiskach pracy na wpływ szkodliwych dla zdrowia czynników, których oddziaływanie może być przyczyną wypadkowości, utraty zdrowia, a także wystąpienia przewlekłych i nieuleczalnych chorób zawodowych, czy nawet trwałego kalectwa (tabl. 2 i 3).

    Tablica 2. Zachorowania na choroby zawodowe według ich rodzajów

    Wyszczególnienie Ogółem W tym
    uszkodzenie słuchu choroby zakaźne lub pasożytnicze zespół wibracyjny
    Leśnictwo łącznie z działalnością usługową 2005 245 8 214 19
    2006 247 1 219 23
    2007 303 4 285 12
    2008 526 2 508 15
    2009 473 457 15

    Źródło: (8).

    Tablica 3. Zatrudnieni w warunkach zagrożenia czynnikami szkodliwymi dla zdrowia według grup czynników w leśnictwie, na 1000 zatrudnionych

    Zagrożenia związane: 2005 2006 2007 2008 2009
    Ze środowiskiem pracy, w tym: 108,1 117 112,5 129,7 105,2
    a) sybstancje chemiczne 0,7 0,7 1,2 0,5 0,5
    b) rakotwórcze 0,4 0,2 0,6 0,0
    c) pyły przemysłowe 3,3 2,1 1,8 0,6
    d) hałas 38,4 40,3 39,5 41,6 31,1
    e) wibracje 33,2 37,2 35,1 35,3 26,4
    f) mikroklimat gorący 4,9 7,3 6,5 6,3 3,4
    g) mikroklimat zimny 12,7 9,8 7,1 5,9 3,9
    h) promieniowanie jonizujące 0,1 0,1 0,1 0,1
    i) pole elektromagnetyczne 4,6 3,8 3,6 2,1 1,5
    Z uciążliwością pracy, w tym: 52,6 51,5 51,2 61,2 55,8
    a) nadmierne obciążenie fizyczne 29,5 34,8 30,9 34,2 33,0
    b) niedostateczne oświetlenie
    stanowiska pracy
    1,6 4,5 2,4 3,4 2,0
    Z czynnikami mechanicznymi
    związanymi z maszynami
    szczególnie niebezpiecznymi
    29,9 28,5 30,5 39,7 33,1

    Źródło: (8).

    Poprzez stosowanie się do zaleceń ergonomii zmierza się do maksymalnego zharmonizowania działalności człowieka z wykonywaną pracą, nie tylko w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy, lecz również w celu zminimalizowania uciążliwości pracy, a także osiągania możliwie pełnego komfortu i bezstresowego zatrudnienia. Wiadomo bowiem, że wykonywanie ciężkiej i uciążliwej pracy fizycznej o wysokim poziomie wydatku energetycznego stanowi okoliczność potęgującą stopień zagrożenia zawodowego. Przy czym bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia występuje zawsze w środowisku charakteryzującym się przekroczeniem najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) czy też natężeń (NDN). Mimo dostrzeganego poprawiania się z każdym rokiem warunków pracy, tylko w leśnictwie w roku 2009 na 1000 zatrudnionych w warunkach zagrożenia czynnikami szkodliwymi dla zdrowia ze strony środowiska i uciążliwości pracy było 92 pracowników w sektorze publicznym oraz 370 w sektorze prywatnym (tabl. 4 i 5).

    Tablica 4. Zatrudnieni w warunkach zagrożenia według grup i nasilenia zagrożeń w badaniach zbiorowości w leśnictwie, na 1000 zatrudnionych w badanej zbiorowości

    Zagrożenia związane 2005 2007 2008 2009
    razem sektor publiczny sektor prywatny
    Ze środowiskiem pracy 57,7 65,8 77,8 65,6 50,6 177,9
    a) działanie jednej
    grupy czynników
    28,3 34,9 47,1 38,6 36 57,8
    b) działanie dwóch
    i więcej grup czynników
    29,4 30,9 30,7 27 14,6 120,1
    Z uciążliwością pracy 35,9 34,5 38 35,1 31,8 59,6
    a) działanie jednej
    grupy czynników
    25,5 23,3 26 25,8 26,0 24,3
    b) działanie dwóch
    i więcej grup czynników
    10,4 11,2 12,0 9,3 5,8 35,3
    Z czynnikami mechanicznymi 22,7 21,9 30,1 24,4 9,9 133,1
    a) działanie jednej
    grupy czynników
    7,5 7,4 11,0 7,9 1,8 53,5
    b) działanie dwóch
    i więcej grup czynników
    15,2 14,5 19,1 16,5 8,1 79,6
    RAZEM 116,4 122,2 145,9 125,1 92,3 370,6

    Źródło: (8).

    Tablica 5. Wypadki przy pracy i absencja wypadkowa w leśnictwie według sektorów własności

    Lata Wypadki ogółem Wypadki śmiertelne Absencja wypadkowa
    w tys. dni
    sektor publiczny sektor prywatny sektor publiczny sektor prywatny sektor publiczny sektor prywatny
    2005 260 109 6 6 11 954 6823
    2008 330 150 4 8 15 304 8650
    2009 226 142 5 9695 8157

    Źródło: (8).

    Od wielu już lat wprowadzana do leśnictwa mechanizacja pracy stopniowo, ale i skutecznie eliminuje ciężki wysiłek fizyczny. Niemniej jednak mechanizacja pracy nie zawsze opiera się na maszynach i urządzeniach konstruowanych zgodnie z kryteriami ergonomicznymi. Szczególnie szkodliwa dla zdrowia jest praca w środowisku, w którym wysiłek fizyczny i wydatek energii są duże, a przykładowo emitowany hałas i drgania mechaniczne przekraczają dopuszczalne normy, zwłaszcza przy obsłudze pilarek, rębarek, korowarek, harwesterów, procesorów, a także ciągników czy też kolejek linowych.

    Do stosunkowo dużej wypadkowości w leśnictwie przyczyniają się ponadto bardzo zróżnicowane warunki środowiska pracy. Znacznym wahaniom, nie tylko sezonowym, ale również dziennym, ulegają warunki atmosferyczne, których zmienność rzutuje na stan zdrowia pracowników oraz na liczbę i wielkość wskaźników wypadkowości. Należy podkreślić, że również warunki klimatyczne, głównie w okresie późnojesiennym, zimowym i wczesnowiosennym, narażają drwali na skojarzone oddziaływanie chłodu, wilgoci i wiatru. Czynniki te utrudniają w wielu przypadkach przebieg procesów termoregulacji i mogą prowadzić do schorzeń wynikających z przeziębień, a co za tym idzie do wypadkowości.

    Wstępne analizy wykazały, że można wyprowadzić pewną współzależność pomiędzy wypadkowością w leśnictwie a sytuacją biometeorologiczną, zwłaszcza przy zmiennych warunkach atmosferycznych oraz wówczas, gdy dochodzi do obniżenia sprawności psychofizycznej, objawiającej się między innymi zakłóceniem czasu reakcji i spadkiem lub zaburzeniami koncentracji uwagi.

    Należy zauważyć, że zwłaszcza w Lasach Państwowych dąży się zarówno do ograniczenia, jak i likwidacji zagrożeń występujących podczas wykonywania uciążliwych i niebezpiecznych prac w leśnictwie (tabl. 6). Mimo że na bieżąco wprowadzane są nowe, mniej zagrażające zdrowiu innowacyjne maszyny, techniki i technologie pozyskiwania surowca drzewnego, to jednak nadal stosunkowo liczna grupa osób jest zmuszona do wykonywania prac niebezpiecznych, zwłaszcza związanych ze środowiskiem pracy w drzewostanach górskich.

    Tablica 6. Likwidacja lub ograniczenie zagrożeń w leśnictwie (osobozagrożenia)

    Wyszczególnienie zagrożeń Rok Zatrudnieni w warunkach zagrożenia
    w stosunku do których w ciągu roku zagrożenia stan na 31 grudnia
    zlikwidowano lub ograniczono ujawniono
    (łącznie
    z zagrożeniami
    nowo powstałymi)
    razem zlikwidowano
    lub ograniczono
    do poziomu
    zgodnego
    z normą
    ograniczono
    Zagrożenie czynnikami środowiska pracy 2005 1523 733 790 360 3015
    2007 1743 842 901 586 3128
    2008 1995 972 1023 526 3692
    2009 1435 619 816 381 2901
    Zagrożenia wynikające z uciążliwości pracy 2005 520 203 317 126 1466
    2007 498 235 263 184 1423
    2008 680 314 366 227 1743
    2009 590 226 364 218 1538
    Zagrożenia czynnikami mechanicznymi związanymi z maszynami szczególnie niebezpiecznymi 2005 334 156 178 81 835
    2007 471 216 255 132 847
    2008 553 233 320 157 1130
    2009 386 167 219 177 914

    Źródło: (8).

    Trzeba zaznaczyć, że zakład pracy jest prawnie zobowiązany do zapewnienia wszystkim pracownikom bezpiecznych i ergonomicznych warunków, niemniej jednak – ze względu na szczególnie złożone sytuacje – drwale podejmują prace zagrażające ich zdrowiu, a nawet życiu.

    W czasach nam współczesnych można zauważyć, występujące nie tylko w Polsce, zwiększanie się stopnia zagrożenia ze strony środowiska pracy. Powyższy problem w leśnictwie wiąże się między innymi z występującymi, choć nienotowanymi od wielu lat, szkodami w lasach spowodowanymi klęskami żywiołowymi. Znaczne uszkodzenia drzewostanów w postaci wywrotów, złomów, a także innych klęsk pohuraganowych istotnie utrudniają warunki pracy na dotkniętym przez nie terenie. Dotkliwość tych czynników zależy zarówno od wielkości, jak i rodzaju uszkodzonego lasu.

    Z danych zawartych w tablicach 7 i 8 wynika, że więcej wypadków śmiertelnych występuje w sektorze prywatnym. Zdecydowanie najczęstszą przyczyną wypadkowości jest nieprawidłowe zachowanie się pracownika. Należy przy tym podkreślić, że wypadek przy pracy, mimo iż jest wynikiem jednego wydarzenia, to jest najczęściej powodowany kilkoma występującymi jednocześnie przyczynami (tabl. 7 i 8).

     
    Tablica 7. Wypadki przy pracy – poszkodowani

    Wyszczególnienie Rok
    2005 2006 2007 2008 2009
    razem sektor publiczny Sektor prywatny
    Wypadki śmiertelne 12 4 9 12 5 5
    w tym mężczyźni 11 4 9 11 5 5
    Ciężkie wypadki 7 15 9 10 6 3 3
    w tym mężczyźni 7 12 8 9 6 3 3
    Lekkie wypadki 350 405 388 458 357 223 134
    w tym mężczyźni 318 374 355 424 335 208 127
    RAZEM 369 424 406 480 368 226 142
    w tym mężczyźni 336 390 372 444 346 211 135
    W tym
    powodujące
    niezdolność
    do pracy
    1–3 dni 2 5 5 6 6 2 4
    4–20 dni 94 95 107 125 113 80 33
    21 dni
    i więcej
    251 311 271 313 223 126 97

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Źródło: (8).

    Tablica 8. Wypadki przy pracy w leśnictwie według przyczyny

    Przyczyna wypadku Rok
    2005 2006 2007 2008 2009
    razem sektor publiczny sektor prywatny
    Niewłaściwy stan czynnika materialnego 56 54 54 75 55 26 29
    Niewłaściwa organizacja pracy 24 26 20 36 24 7 17
    stanowiska
    pracy
    22 42 22 36 33 20 13
    Brak lub niewłaściwe
    posługiwanie się
    czynnikiem materialnym
    41 31 35 45 28 11 17
    Nieużywanie sprzętu
    ochronnego
    12 11 7 13 11 7 4
    Niewłaściwe samowolne
    zachowanie się pracownika
    34 71 63 57 53 29 24
    Niewłaściwy stan psychiczny pracownika 27 23 39 44 25 22 3
    Nieprawidłowe zachowanie się pracownika 339 454 406 506 386 205 181
    Inne 66 76 74 82 80 63 17
    OGÓŁEM 621 788 720 894 695 390 305

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Źródło: (8).

     

    4. Wybrane zagadnienia innowacyjności pracy

    W ostatnich latach podejmuje się szereg procesów na rzecz dostosowania polskiego prawa do m.in. konwencji genewskich Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz do aktualnie zalecanych dyrektyw Unii Europejskiej, zwłaszcza w zakresie:
    – wprowadzania środków w celu zwiększenia bezpieczeństwa i poprawy zdrowia oraz ograniczenia zagrożeń wypadkowych;
    – określenia minimalnych wymagań bezpieczeństwa pracy przy obsługiwaniu maszyn wykorzystywanych w procesie użytkowania lasu;
    – stosowania nowych generacji środków ochrony indywidualnej, m.in. głowy, słuchu, rąk, dłoni, stóp, nóg itp.;
    – uniknięcia lub zmniejszenia zagrożeń powodujących zwłaszcza urazy kręgosłupa u pracowników wykonujących ręczne prace transportowe;
    – podstawowych wymagań i zaleceń z zakresu ergonomii podczas konstruowania i produkcji maszyn wykorzystywanych w leśnictwie.

    W zakresie przystosowywania środowiska do psychofizycznych potrzeb i możliwości człowieka w procesie pracy w warunkach szczególnego zagrożenia zdrowia, a nawet życia pracowników jest wiele zagadnień, które wymagają dalszego rozwiązania. Przy wprowadzaniu postępu technicznego i organizacyjnego niezbędne jest dostosowanie wszelkich poczynań, szczególnie w odniesieniu do działań związanych z optymalizacją komfortu psychofizycznego, na wszystkich stanowiskach pracy, przede wszystkim charakteryzujących się warunkami szkodliwymi dla zdrowia pracowników.

    Przykładowo nowej generacji pilarki spalinowe wyróżniają się nie tylko wysoką wydajnością, ale również odpowiednim komfortem pracy. Optymalny kształt uchwytu wielofunkcyjnego pozwala sterować wszystkimi funkcjami pilarki za pomocą jednej ręki. Właściwe umiejscowienie środka ciężkości ułatwia obsługę, a zastosowany system antywibracyjny zapewnia spokojną, względnie lekką, mniej męczącą i bezpieczniejszą pracę, spełniającą w wielu przypadkach zalecenia ergonomii. Mniejsza ilość emitowanych gazów spalinowych czyni je bardziej przyjaznymi dla środowiska dzięki wprowadzeniu katalizatorów. Pilarki łańcuchowe są wyposażone w odpowiednie urządzenia hamulcowe, działające automatycznie, doprowadzające w ułamku sekundy do unieruchomienia piły łańcuchowej przy zbyt silnym odbiciu pilarki, niezależnie od jej położenia. Wyposażenie pilarek w system nieskomplikowanego rozruchu oraz elektroniczny moduł zapłonowy gwarantuje dużą łatwość w uruchamianiu urządzenia.

    Jednym z podstawowych zadań ergonomii jest systematyczne doskonalenie warunków pracy poprzez wdrażanie i stosowanie zasad optymalnego ich dostosowywania do przeciętnych cech antropomorficznych (somatycznych i funkcjonalnych) pracownika. Pomocne, a w większości przypadków wręcz nieodzowne, nie tylko podczas zarządzania procesami pracy, ale także podczas modyfikacji stanowisk pracy, są odpowiednie ustalenia wynikające z interdyscyplinarnych zaleceń.

     

    5. Wnioski

    Na tle podjętej analizy wprowadzania innowacyjności i ich wpływu na bezpieczeństwo pracy w gospodarce leśnej można sformułować następujące wnioski:

    1. Nadal stosunkowo liczna grupa pracowników jest zatrudniana w warunkach związanych z zagrożeniem zdrowia, a nawet życia, np. przy usuwaniu drzew dotkniętych klęskami żywiołowymi.
    2. Prace uciążliwe, a także niebezpieczne, wykonywane sposobem ręcznym, należy tam gdzie to jest możliwe w sposób skuteczny eliminować lub w maksymalnym zakresie ograniczać, wprowadzając nowoczesne technologie pracy maszynowej.
    3. Maszynowe pozyskiwanie drewna poprzez zastosowanie maszyn wielooperacyjnych wprowadziło do leśnictwa nowy innowacyjny system bezpieczniejszej pracy, przy czym stanowiska pracy operatora tych maszyn są obciążane nienotowanymi dotychczas dolegliwościami, przede wszystkim w układzie mięśniowo-szkieletowym, czemu można skutecznie zapobiegać poprzez odpowiednią technikę i organizację procesu pracy.
    4. Wprowadzanie nowych innowacyjnych technik i technologii oraz dalszej mechanizacji prac zrębowych nie powinno być uzależnione tylko i wyłącznie od osiąganych doraźnych efektów ekonomicznych, ale powinno uwzględniać bezpieczeństwo pracy, które długofalowo przyczynia się do osiągania lepszych wyników ekonomicznych poprzez m.in. wyższą jakość wykonywanej w dobrych warunkach pracy.
    5. Używane piły łańcuchowe powinny być nadal modernizowane z punktu widzenia założeń ergonomii i bhp, w tym szczególnie w zakresie obniżenia drgań mechanicznych i hałasu.
    6. Przy wprowadzaniu postępu technicznego i organizacyjnego niezbędne jest dostosowanie wszelkich poczynań do potrzeb psychofizycznych człowieka na wszystkich stanowiskach pracy, a przede wszystkim na tych charakteryzujących się warunkami szkodliwymi dla zdrowia pracowników.

     

    Bibliografia

    1. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, Lasy Państwowe w liczbach 2010, CILP, Warszawa 2010.
    2. Okoń-Hordyńska E., Co z narodowym Systemem Innowacji w Polsce. W: Rola polskiej nauki we wzroście innowacyjności gospodarki, red. E. Okoń-Horodyńska, PTE, Warszawa 2004. ISBN 83-88700-04-9.
    3. Wiśniewska J., Aktywność innowacyjna sektora usług w Polsce. W: Innowacje w zróżnicowanym rozwoju organizacji, red. W. Janasz, Difin, Warszawa 2011. ISBN 978-83-7641-362-4.
    4. Golińska-Pieszyńska M., Polskie praktyki innowacyjne, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2010. ISBN 978-83-7378-591-5.
    5. Janasz W., Innowacje, badania i rozwój w przemyśle. W: Zarys strategii rozwoju przemysłu, red. W. Janasz, Difin, Warszawa 2006. ISBN 83-7251-576-X.
    6. Hermaniuk J., Problemy ekologiczne w strategii lizbońskiej (SL) – implikacje dla Polski. W: Innowacje ekologiczne w rozwoju społeczno-gospodarczym, red. L. Woźniak i in., Wydawnictwo Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania, Rzeszów 2006. ISBN 978-83-60583-03-6.
    7. Muszyński Z., Ergonomia i ochrona zdrowia pracowników zatrudnionych w leśnictwie, drzewnictwie i produkcji rolniczej. W: Zagadnienia współczesnej ergonomii w sektorach leśnym, drzewnym i rolnym, red. D.F. Giefing, P.S. Mederski, PTErg, Poznań 2005. ISBN 83-918690-2-4.
    8. Główny Urząd Statystyczny, Leśnictwo: Forestry 2010, Warszawa 2010. ISSN 1230-574X.